Ένα άλλο δίκτυο
Ένα επιβατικό αεροσκάφος ανακοινώνει τη θέση του μέσω ADS-B και το ακούει κάθε κεραία τριγύρω. Ένα ανεμόπτερο συνήθως σιωπά. Ένας αναμεταδότης με ADS-B κοστίζει χιλιάδες ευρώ, προσθέτει βάρος και τραβά ρεύμα από μια μπαταρία που πρέπει να αντέξει μια ολόκληρη μέρα στα θερμικά, και είναι υποχρεωτικός μόνο σε μέρη του εναέριου χώρου. Οι πιλότοι ανεμοπτέρων πετούν αντί γι’ αυτό με FLARM: ένα μικρό κουτί που εκπέμπει τη θέση και την κατεύθυνσή του περίπου μία φορά το δευτερόλεπτο, ώστε δύο ανεμόπτερα που κάνουν κύκλους στο ίδιο θερμικό να βλέπουν το ένα το άλλο και να μη συγκρουστούν.
Τα ίδια μηνύματα τα πιάνει το Open Glider Network, ένα δίκτυο επίγειων δεκτών που στήνουν εθελοντές κυρίως σε πεδία ανεμοπτέρισης. Είναι άλλο δίκτυο από το δικό μας, και καμία από τις θέσεις του δεν μετρά σε κανέναν αριθμό για το δικό μας. Τα δεδομένα είναι ανοιχτά με την άδεια ODbL, και το map.flights τα σχεδιάζει στο επίπεδο «Ανεμόπτερα και GA». Από αυτά τροφοδοτείται και το επίπεδο «Μικρά αεροδρόμια», όπου μια κουκκίδα δίπλα σε ένα πεδίο λέει ότι σήμερα κάποιος πέταξε από εκεί.
Η ανεμοπτέριση είναι άθλημα του Σαββατοκύριακου, και τα δεδομένα το δείχνουν με μια ματιά. Το Σάββατο 3 Οκτωβρίου πέρασαν από το OGN πάνω από έντεκα χιλιάδες πτήσεις ανεμοπτέρων από 641 πεδία. Τη Δευτέρα 5 Οκτωβρίου ήταν λίγο πάνω από χίλιες.
Κάθε συσκευή έχει μια εγγραφή στο μητρώο του OGN, όπου ο κάτοχός της επιλέγει αν επιτρέπεται να την εμφανίζει κανείς και αν επιτρέπεται να φαίνεται το νηολόγιό της. Αν η παρακολούθηση είναι απενεργοποιημένη, το αεροσκάφος δεν υπάρχει καθόλου στον χάρτη μας. Αν η ταυτότητα δεν επιτρέπεται, είναι μόνο ένας ανώνυμος δείκτης του οποίου η ετικέτα αλλάζει κάθε μέρα, και με τον ίδιο τρόπο αντιμετωπίζουμε ένα αεροσκάφος που λείπει από το μητρώο: η απουσία από τον κατάλογο δεν είναι συναίνεση. Μετά από 24 ώρες οι θέσεις του OGN εξαφανίζονται από τον χάρτη, από τις σελίδες πτήσεων και από το API μας.
Σκεφτήκαμε και τους αντίλαλους. Οι δέκτες του OGN προωθούν και ADS-B, οπότε στην αρχή το επίπεδο των ανεμοπτέρων γέμισε με αντίγραφα επιβατικών αεροσκαφών που ο χάρτης ήδη σχεδιάζει. Στις 9 Σεπτεμβρίου, 564 από τους 731 στόχους του επιπέδου πάνω από την Ευρώπη ήταν τέτοια αντίγραφα. Σήμερα ένα αεροσκάφος που ακούει το δικό μας ADS-B δεν εμφανίζεται καθόλου στο επίπεδο των ανεμοπτέρων.
Λευκό υαλονήμα
Ακόμη και στις αρχές Οκτωβρίου, η προβολή 3D σχεδίαζε ένα ανεμόπτερο ως γενικό ελαφρύ αεροσκάφος: έλικα στη μύτη, αντηρίδες κάτω από την πτέρυγα, σταθερό σύστημα προσγείωσης. Ένα πραγματικό ανεμόπτερο δεν μοιάζει καθόλου έτσι. Η άτρακτός του στενεύει πίσω από το πιλοτήριο σχεδόν σαν κοντάρι, οι πτέρυγές του έχουν μήκος δεκαπέντε έως δεκαοκτώ μέτρα και είναι λεπτές σαν σανίδα, τα περισσότερα έχουν ουραίο σε σχήμα T, και από κάτω υπάρχει ένας μόνο τροχός.
Τώρα έχει το δικό του σχήμα. Από σχέδια και φωτογραφίες και των δύο πλευρών με ελεύθερη άδεια φτιάξαμε το ASK 21, το ανεμόπτερο που πετά πιο συχνά στα δεδομένα του OGN, το παλαιότερο ASK 13 από ξύλο, χαλυβδοσωλήνα και ύφασμα, τα μονοθέσια LS4 και Discus, και δύο μηχανοκίνητα ανεμόπτερα που απογειώνονται μόνα τους, το SF 25 Falke και το Super Dimona. Ο τύπος προέρχεται από το μητρώο του OGN ή, με ADS-B, από τον κωδικό τύπου· ένα ανεμόπτερο για το οποίο ξέρουμε μόνο ότι είναι ανεμόπτερο παίρνει ένα γενικό διθέσιο με εκπέτασμα δεκαοκτώ μέτρων.
Είναι όλα λευκά, και αυτό δεν είναι τεμπελιά. Τα σύγχρονα ανεμόπτερα κατασκευάζονται από υαλονήμα και ρητίνη που μαλακώνει στον δυνατό ήλιο. Μια σκούρα άτρακτος θα ζεσταινόταν σε ένα καλοκαιρινό αεροδρόμιο, μια λευκή όχι. Μόνο τα ακροπτερύγια και η μύτη έχουν συνήθως λίγο χρώμα.
Στο έδαφος ένα ανεμόπτερο δεν στέκεται ίσια. Δεν μπορεί να ισορροπήσει σε έναν τροχό, οπότε ακουμπά στην άκρη της μίας πτέρυγας. Το ίδιο και το δικό μας: υπολογίζουμε τη γωνία από το σχήμα κάθε τύπου, έτσι ένα ASK 21 γέρνει κατά εννέα μοίρες και ένα ASK 13 κατά έντεκα. Σε ποια πτέρυγα ακουμπά είναι σταθερό για κάθε αεροσκάφος, ώστε να μην αλλάζει πλευρά κάθε φορά που κοιτάτε ξανά.
Στην απογείωση ένας βοηθός τρέχει δίπλα κρατώντας την πτέρυγα οριζόντια μέχρι το ανεμόπτερο να αποκτήσει αρκετή ταχύτητα. Το μοντέλο μας ισιώνει εξίσου ομαλά στη διαδρομή απογείωσης. Το Falke και το Dimona έχουν δύο τροχούς και στέκονται ίσια, όπως και τα πραγματικά.
Το σχοινί
Τα περισσότερα ανεμόπτερα σηκώνονται στον αέρα πίσω από ένα ρυμουλκό αεροσκάφος. Αυτό τα τραβά με ένα σχοινί μερικών δεκάδων μέτρων ως τα τετρακόσια με εξακόσια μέτρα, όπου ο πιλότος του ανεμόπτερου απελευθερώνεται. Στα δεδομένα όμως πρόκειται για δύο αεροσκάφη, δύο κουκκίδες χωρίς τίποτα ανάμεσά τους. Το σχοινί πρέπει να το προσθέσουμε εμείς.
Μια ρυμούλκηση την αναγνωρίζουμε από το πώς πετούν τα δύο: ένα ανεμόπτερο και ένα μηχανοκίνητο αεροσκάφος το ένα κοντά πίσω από το άλλο, με την ίδια πορεία και την ίδια ταχύτητα, και τα δύο σε άνοδο. Ανάμεσά τους τεντώνουμε ένα σχοινί πραγματικού μήκους, και σχεδιάζουμε και τα δύο αεροσκάφη την ίδια ακριβώς στιγμή, ώστε το σχοινί να μην καταλήγει ποτέ στο κενό.
Ένα σχοινί δεν είναι κοντάρι. Όσο το ρυμουλκό τραβά, είναι τεντωμένο και σχεδόν ευθύ. Όταν το ανεμόπτερο πλησιάσει το ρυμουλκό, χαλαρώνει, κρεμάει και κυματίζει, όπως και στην πραγματικότητα, όπου είναι μια στιγμή που οι πιλότοι ανεμοπτέρων φοβούνται, γιατί ένα χαλαρό σχοινί μπορεί να τεντωθεί απότομα. Μετά την απελευθέρωση η ελεύθερη άκρη με τον κρίκο της πέφτει κάτω από το ρυμουλκό, που τη σέρνει για λίγο μαζί του, και ύστερα το σχοινί εξαφανίζεται μονομιάς, χωρίς να σβήνει σταδιακά.
Στο μεταξύ τα αεροσκάφη παίρνουν κλίση. Σε μια στροφή και τα δύο γέρνουν όσο απαιτούν η ταχύτητα και ο ρυθμός στροφής τους, και το ανεμόπτερο πίσω από το ρυμουλκό παίρνει κλίση μια στιγμή αργότερα, μόλις το σχοινί το τραβήξει μέσα στη στροφή. Στη ρυμούλκηση οι κλίσεις μένουν ήπιες. Μόνο του σε ένα θερμικό, ένα ανεμόπτερο γέρνει πολύ περισσότερο, πάνω από σαράντα μοίρες, και κάνει κύκλους.
Με ένα ανεμόπτερο από το OGN αυτό είναι πιο δύσκολο να φανεί, γιατί η θέση του φτάνει μόνο μία φορά κάθε λίγα δευτερόλεπτα. Οι κύκλοι φαίνονται και πάλι· απλώς πρέπει να τους συνθέσουμε από πιο αραιά σημεία.
Σκεφτήκαμε και πότε να μη σχεδιάσουμε σχοινί. Δύο ανεμόπτερα που κάνουν κύκλους κοντά το ένα στο άλλο σε ένα θερμικό δεν είναι ρυμούλκηση. Ούτε δύο μηχανοκίνητα αεροσκάφη σε σχηματισμό, πόσο μάλλον ανεμόπτερα σταθμευμένα δίπλα δίπλα στο γρασίδι πριν από την απογείωση. Και όταν ένα ανεμόπτερο εκτοξεύεται με βαρούλκο, στα δεδομένα δεν υπάρχει δεύτερο αεροσκάφος, άρα ούτε σχοινί.
Μετά την προσγείωση
Ένας πιλότος ανεμόπτερου προσγειώνεται, σπρώχνει το ανεμόπτερο στο υπόστεγο και το βράδυ θέλει να δει πώς πήγε η πτήση. Γι’ αυτό κάθε πτήση ανεμόπτερου από το OGN έχει δική της σελίδα στο map.flights. Ανοίγει από το ημερολόγιο του αεροδρομίου, από το ανεμόπτερο στον χάρτη ή από έναν σύνδεσμο που στέλνουν οι πιλότοι ο ένας στον άλλον.
Η σελίδα δείχνει την τροχιά στον χάρτη και σε 3D πάνω από το αεροδρόμιο του ίδιου του πιλότου, με μια κουρτίνα ως το έδαφος χρωματισμένη ανάλογα με το πόσο γρήγορα ανέβαινε το ανεμόπτερο, και στην αρχή μαζί με την τροχιά του ρυμουλκού, όταν και το ρυμουλκό υπάρχει στα δεδομένα. Λέει πώς σηκώθηκε το ανεμόπτερο στον αέρα: πίσω από ρυμουλκό, με βαρούλκο ή με τον δικό του κινητήρα. Κάθε θερμικό έχει αριθμό, τη μέση άνοδό του, το ύψος που κερδήθηκε και τον αριθμό των στροφών, και από τον τρόπο που ο άνεμος παρέσυρε τα θερμικά υπολογίζουμε από πού φυσούσε σε διάφορα ύψη και πόσο δυνατά. Οι ολισθήσεις ανάμεσα στα θερμικά δείχνουν τον λόγο ολίσθησης που πέτυχε πραγματικά το ανεμόπτερο.
Πιο κάτω ακολουθεί τι πήγε καλά και τι θα μπορούσε να είχε πάει καλύτερα, κάθε γραμμή με έναν αριθμό, με το πόσο σίγουροι είμαστε και γιατί. Όπου πετούσαν κι άλλα ανεμόπτερα, η σελίδα δείχνει πώς δούλευε ο αέρας και για εκείνα, πάντα ανώνυμα. Και μετά από 24 ώρες εξαφανίζεται, μαζί με τις θέσεις του OGN.
Μετά την απελευθέρωση, το σχοινί μας δεν εξαφανίζεται απλώς. Η ελεύθερη άκρη με τον κρίκο της κυματίζει ακόμη για λίγο πίσω από το ρυμουλκό, όπως πάνω από ένα πραγματικό αεροδρόμιο.