Τροχοί στον διάδρομο, κινητήρες από πάνω
Ένα πραγματικό επιβατικό αεροσκάφος αγγίζει το έδαφος μόνο με τα ελαστικά του. Όλα τα υπόλοιπα κρέμονται στον αέρα, και στα σημερινά αεροσκάφη στενής ατράκτου τα περιθώρια είναι στενά: οι τεράστιοι κινητήρες μόλις που χωρούν κάτω από την πτέρυγα, και ανάμεσα στο κέλυφος και στο σκυρόδεμα μένει ελάχιστος χώρος.
Στο 3D αυτό για πολύ καιρό δεν ίσχυε. Σε 36 τύπους αεριωθούμενων τα κελύφη των κινητήρων έβγαιναν 20 έως 65 τοις εκατό πιο φουσκωμένα απ’ ό,τι έπρεπε, και σε 35 τύπους ένας κινητήρας ή μια έλικα έφτανε χαμηλότερα από τους τροχούς. Το αεροσκάφος ακουμπούσε τότε σε ό,τι βρισκόταν πιο χαμηλά. Ένα Boeing 757 στηριζόταν σε κινητήρες που θα είχαν βυθιστεί 27 εκατοστά μέσα στο σκυρόδεμα, ενώ οι κύριοι τροχοί του έμεναν στον αέρα.
Σήμερα τα κελύφη αντιστοιχούν στην πραγματική διάμετρο του κινητήρα με απόκλιση έως πέντε τοις εκατό. Του A350 μίκρυνε από 4,46 σε 3,70 μέτρα, του Embraer 190 από 2,21 σε 1,80 μέτρα, και 58 τύποι απέκτησαν μακρύτερα σκέλη συστήματος προσγείωσης. Κάτω από τον κινητήρα ενός A320neo υπάρχουν τώρα 37 εκατοστά αέρα, κάτω από ενός 757 43 και κάτω από ενός A350 61.
Το ελέγχουμε σε κάθε τύπο που έχει λεπτομερές μοντέλο, τόσο στο λεπτομερές όσο και σε αυτό που βλέπετε από μακριά. Το κάτω μέρος των τροχών κάθεται στην επιφάνεια του διαδρόμου με ακρίβεια δύο εκατοστών, ακόμη και τη στιγμή που το αεροσκάφος προσγειώνεται με τη μύτη ελαφρώς ψηλά. Ελέγχεται και ολόκληρο το αεροσκάφος: από τους τροχούς ως την κορυφή του ουραίου πτερυγίου, ένα μοντέλο απέχει το πολύ 0,6 τοις εκατό από το ύψος του πραγματικού. Έτσι όλα ταιριάζουν στη θέση στάθμευσης, τη στιγμή της επαφής με τον διάδρομο και στη διαδρομή απογείωσης.
Spoilers στην επαφή με τον διάδρομο
Τη στιγμή που οι κύριοι τροχοί ενός πραγματικού επιβατικού αεροσκάφους αγγίζουν τον διάδρομο, μια σειρά από πάνελ ανασηκώνεται στην πάνω πλευρά και των δύο πτερύγων. Τα spoilers σκοτώνουν την άνωση, πιέζουν το αεροσκάφος πάνω στους τροχούς του ώστε τα φρένα να έχουν κάτι να πιάσουν, και προσθέτουν και τη δική τους οπισθέλκουσα. Μένουν σηκωμένα μέχρι το αεροσκάφος να επιβραδύνει και να βγει από τον διάδρομο. Σηκώνονται και σε ματαιωμένη απογείωση· σε ένα touch-and-go μένουν κάτω.
Κανένα αεροσκάφος δεν ανακοινώνει αν έχει ανοίξει τα spoilers, οπότε τα σχεδιάζουμε με βάση το τι κάνει: σηκώνονται μόλις τα δεδομένα δείξουν ότι βρίσκεται πράγματι στον διάδρομο, πάνω στους τροχούς του, και φρενάρει. Πόσα πάνελ βλέπετε εξαρτάται από τον τύπο, όπως και στην πραγματικότητα. Ένα A320 έχει πέντε σε κάθε πτέρυγα, ένα Boeing 737 έξι, τα 777 και 787 επτά και το A380 οκτώ. Τα πάνελ κάθονται πάνω στην πραγματική πτέρυγα κάθε μοντέλου, ποτέ μέσα στην άτρακτο ή σε κινητήρα, και κάτω από καθένα που σηκώνεται ανοίγει ένα σκούρο κενό. Τα αποκτά και το απλούστερο μοντέλο που βλέπετε από μακριά.
Τα δεδομένα μπορεί εδώ να παραπλανήσουν, και το είχαμε προβλέψει. Για μια στιγμή μια διαδρομή απογείωσης μοιάζει ακριβώς με επιβράδυνση μετά την προσγείωση: ένα αεροσκάφος στον διάδρομο με μεγάλη ταχύτητα. Γι’ αυτό τα spoilers περιμένουν πραγματική επιβράδυνση, και στις 58 αναχωρήσεις του δείγματος ελέγχου μας δεν σηκώθηκαν ούτε μία φορά σε διαδρομή απογείωσης. Ένα touch-and-go μοιάζει με προσγείωση τα πρώτα δευτερόλεπτα· μόλις τα δεδομένα δείξουν ότι το αεροσκάφος επιταχύνει ξανά, τα πάνελ κατεβαίνουν πριν καν αφήσει τον διάδρομο. Και ένα αεροσκάφος που εμφανίζεται μόνο στα μισά της επιβράδυνσής του, επειδή δεν το είδαμε να αγγίζει τον διάδρομο, παίρνει τα spoilers του τη στιγμή που γίνεται σαφές ότι φρενάρει.
Και το ATR; Έχει ένα μόνο πάνελ σε κάθε πτέρυγα και το χρησιμοποιεί μόνο για τον έλεγχο της κλίσης· στο έδαφος δεν σηκώνεται ως spoiler. Γι’ αυτό και το δικό μας ATR το κρατά κάτω μετά την προσγείωση. Το Dash 8, αντίθετα, σηκώνει δύο πάνελ σε κάθε πτέρυγα, εξωτερικά του κινητήρα. Ένας τύπος του οποίου τον αριθμό πάνελ δεν έχουμε επαληθεύσει δεν παίρνει κανένα, αντί για επινοημένα. Ως τις 30 Σεπτεμβρίου 70 τύποι είχαν spoilers.
Έλικες, πτέρυγα και ουραίος τροχός
Τα ελικοστροβιλοφόρα είναι άλλος κόσμος. Οι έλικες χρειάζονται ασφαλή απόσταση από το σκυρόδεμα, γι’ αυτό αεροσκάφη υψηλής πτέρυγας όπως το ATR ή το Dash 8 έχουν τους κινητήρες ψηλά, κάτω από μια πτέρυγα που κάθεται πάνω στην άτρακτο. Στο Dash 8 το κάτω μέρος του κελύφους του κινητήρα βρίσκεται 2,3 μέτρα πάνω από τους τροχούς· σε ένα αεριωθούμενο A320neo είναι κάτω από σαράντα εκατοστά.
Τα ATR, Dash 8, CN-235, C295, An-24, An-26 και An-32 και το C-130 έχουν τις έλικες, την πτέρυγα και τα κύρια σκέλη εκεί όπου τα έχουν και τα πραγματικά αεροσκάφη. Για το Dash 8 μετρήσαμε τις θέσεις από φωτογραφίες με ελεύθερη άδεια. Το Cessna Caravan έχει την έλικα στη μύτη, χαμηλά πάνω από το έδαφος, και παλιότερα έφτανε δέκα εκατοστά κάτω από τους τροχούς. Σήμερα ανάμεσα στην άκρη του πτερυγίου της έλικας και στον διάδρομο υπάρχουν 30 εκατοστά.
Το Pilatus Porter, το An-2 και το Piper Cub ανήκουν στην παλιά σχολή. Αντί για ρινικό τροχό έχουν πίσω έναν μικρό ουραίο τροχό, οπότε στο έδαφος κάθονται σε τρία σημεία με τη μύτη να κοιτά τον ουρανό, και ο πιλότος κατά την τροχοδρόμηση δεν βλέπει μπροστά πάνω από αυτήν και κάνει ζιγκ ζαγκ. Τα δικά μας στέκονται με τον ίδιο τρόπο, με τη μύτη ψηλά.
Σκιές που ακολουθούν τον ήλιο
Η σκιά ενός αεροσκάφους στο δάπεδο στάθμευσης λέει την ώρα καλύτερα από ένα ρολόι. Το μεσημέρι κρύβεται σχεδόν κάτω από την άτρακτο. Το πρωί και το βράδυ, με τον ήλιο χαμηλά, απλώνεται σε όλο το δάπεδο: με τον ήλιο επτά μοίρες πάνω από τον ορίζοντα μια σκιά είναι οκτώ φορές μακρύτερη από το ύψος του αεροσκάφους, και το ουραίο πτερύγιο ενός A320, ύψους λίγο κάτω από δώδεκα μέτρα, απλώνει πάνω στο σκυρόδεμα μια σκούρα λωρίδα σχεδόν εκατό μέτρων.
Γι’ αυτό στο 3D κάθε αεροσκάφος ρίχνει τη σκιά του από εκεί όπου βρίσκεται πραγματικά ο ήλιος πάνω από το συγκεκριμένο αεροδρόμιο εκείνο το λεπτό. Η Πράγα, η Ατλάντα και το Ντουμπάι έχουν την ίδια στιγμή διαφορετικό ήλιο, και στο Σάο Πάολο η μεσημεριανή σκιά δείχνει νότια, γιατί στο νότιο ημισφαίριο ο ήλιος του μεσημεριού στέκεται στον βορρά. Σκιά ρίχνουν και οι έλικες, τόσο τα πτερύγια όσο και ο δίσκος της περιστροφής, και το ίδιο ο ρότορας ενός ελικοπτέρου.
Ένα μεγάλο αεροδρόμιο όμως έχει πολλά αεροσκάφη. Σε μία προβολή της Ατλάντας στέκονται και τροχοδρομούν 102, και το καθένα θα ήθελε να ρίξει τη σκιά του λεπτομερούς μοντέλου του, ακόμη κι αν στην οθόνη δεν είναι μεγαλύτερο από ένα νύχι. Γι’ αυτό τα πιο απομακρυσμένα αεροσκάφη ρίχνουν τη σκιά ενός απλοποιημένου σώματος· για ένα A320 έχει περίπου το ένα δέκατο των εδρών. Παραμένει ολόκληρο αεροσκάφος με άτρακτο, πτέρυγες, ουραίο πτερύγιο και κινητήρες, οπότε ακόμη και με χαμηλό ήλιο η σκιά του έχει το ίδιο μήκος και σχήμα με τη λεπτομερή, και οι δύο συμπίπτουν κατά περίπου εννέα δέκατα. Λείπουν μόνο το σύστημα προσγείωσης και οι μικρές λεπτομέρειες, και σε ένα αεροσκάφος λίγων χιλιοστών στην οθόνη κανείς δεν το καταλαβαίνει. Σε μεσαία ποιότητα γραφικών, σκιά ρίχνουν 78 από αυτά τα 102 αεροσκάφη.
Υπήρχε και ένας ακόμη φθηνότερος δρόμος: ένα επίπεδο περίγραμμα απλωμένο στο έδαφος. Ένα περίγραμμα όμως δεν έχει ουραίο πτερύγιο, οπότε με χαμηλό ήλιο θα έχανε ακριβώς το μακρύτερο κομμάτι της σκιάς, και η σκιά ενός A320 θα συρρικνωνόταν στο ένα τρίτο της επιφάνειάς της. Αν φέρνατε την κάμερα πιο κοντά, η σκιά θα τριπλασιαζόταν ξαφνικά. Δεν τον πήραμε. Το αεροσκάφος στο οποίο κάνετε κλικ παίρνει πάντα σκιά με το πλήρες σχήμα του, και από κοντά η εικόνα με τις νέες σκιές είναι ίδια με πριν ως την τελευταία κουκκίδα. Κι όμως, σε ένα αεροδρόμιο του μεγέθους της Ατλάντας οι σκιές απαιτούν τώρα περίπου τη μισή δουλειά γραφικών από πριν, οπότε το 3D κυλά πιο ομαλά και σε πιο αργές συσκευές.
Σε 36 τύπους αεριωθούμενων οι κινητήρες ήταν έως και 65 τοις εκατό μεγαλύτεροι απ’ ό,τι έπρεπε. Τώρα αντιστοιχούν στην πραγματική διάμετρο με απόκλιση έως πέντε τοις εκατό.