Κεραίες σε στέγες άλλων ανθρώπων

Ένα κουτί στο μπαλκόνι

Κάθε επιβατικό αεροσκάφος λέει στον κόσμο δύο φορές το δευτερόλεπτο πού βρίσκεται, σε τι ύψος και με τι ταχύτητα, μαζί με το διακριτικό κλήσης του και έναν κωδικό μοναδικό για τη συγκεκριμένη άτρακτο. Το σήμα λέγεται ADS-B, εκπέμπεται στα 1090 MHz, και από το 2020 τα επιβατικά αεροσκάφη στην Ευρώπη και στις Ηνωμένες Πολιτείες είναι υποχρεωμένα να το φέρουν. Δεν είναι κρυπτογραφημένο και κανείς δεν χρειάζεται άδεια για να το ακούσει. Ένας δέκτης στο μέγεθος ενός USB stick με μια κεραία στο μπαλκόνι το πιάνει.

Το τι ακούει το καθορίζει η καμπυλότητα της Γης. Τα ραδιοκύματα ταξιδεύουν σε ευθεία γραμμή, οπότε ένα αεροσκάφος που πετά σε ύψος πλεύσης στα δέκα χιλιόμετρα φαίνεται από περίπου τετρακόσια χιλιόμετρα μακριά, ενώ ένα που κάνει κύκλους λίγο πάνω από ένα αεροδρόμιο χάνεται πίσω από τον ορίζοντα ύστερα από μερικές δεκάδες. Ένας λόφος, μια πολυκατοικία ή μια καμινάδα κόβουν ένα κομμάτι από τη θέα, γι’ αυτό η εμβέλεια κάθε σταθμού είναι ένα στραβό σχήμα και όχι κύκλος.

Το map.flights λοιπόν στηρίζεται σε ανθρώπους που έχουν ένα τέτοιο κουτί στο σπίτι και στέλνουν τα δεδομένα και σε εμάς. Όποιος στήνει τον πρώτο του σταθμό δεν έχει πρόχειρη οθόνη ή πληκτρολόγιο: γράφει την κάρτα, συνδέει το κουτί και σκανάρει έναν κωδικό QR με το κινητό του. Ο σταθμός ανοίγει το δικό του Wi-Fi, ο κάτοχος πατά τη θέση της κεραίας σε έναν χάρτη και μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα βλέπει τι λαμβάνει, χωρίς λογαριασμό.

Όταν κάτι δεν πάει καλά, το λέει ο ίδιος ο σταθμός: αδύναμο τροφοδοτικό, δέκτης που τον έχει ήδη δεσμεύσει άλλο πρόγραμμα. Το προφίλ είναι δημόσιο χωρίς τη διεύθυνση. Προς τα έξω βγαίνουν μόνο ένα αδρό κελί του χάρτη και η χώρα.

Μέσα σε μια νύχτα

Μέχρι τις αρχές Σεπτεμβρίου το δίκτυο μεγάλωνε κατά λίγους σταθμούς τη μέρα. Ύστερα, ανάμεσα στις 6 και τις 7 Σεπτεμβρίου, ο αριθμός πήδηξε από 66 σε 111.

Στις 28 Σεπτεμβρίου υπήρχαν 170 σταθμοί σε 24 χώρες και έξι ηπείρους. Ένας τυπικός σταθμός ακούει αεροσκάφη έως περίπου 370 χιλιόμετρα, κάτι πολύ κοντά σε ό,τι επιτρέπει η καμπυλότητα της Γης.

Στις Ηνωμένες Πολιτείες ορισμένοι σταθμοί ακούν και σε δεύτερη συχνότητα. Τα μικρά αεροσκάφη που πετούν χαμηλά εκεί μπορεί να στέλνουν τη θέση τους στα 978 MHz αντί για τα 1090, και ένας κάτοχος που προσθέτει δεύτερο δέκτη βλέπει στο προφίλ πόσα από αυτά έπιασε. Τα μετράμε χωριστά, γιατί ένα μηδέν στο προφίλ πρέπει να σημαίνει ότι κοιτάξαμε και δεν βρήκαμε κανένα, όχι ότι δεν κοιτάξαμε ποτέ.

Περισσότεροι δέκτες απ’ όσους δείχνει η κατάταξη

Όποιος τσεκάρει το map.flights στο adsb.im αρχίζει να στέλνει δεδομένα αμέσως, και πολλοί δεν φτάνουν ποτέ στο να εγγραφούν. Αυτοί οι δέκτες δεν έχουν όνομα ούτε προφίλ και μένουν εκτός κατάταξης. Το βράδυ της 28ης Σεπτεμβρίου ήταν συνδεδεμένοι 239 τέτοιοι ταυτόχρονα, ενώ την ίδια στιγμή ήταν συνδεδεμένοι με τον ίδιο τρόπο 147 εγγεγραμμένοι σταθμοί.

Πολλοί σταθμοί τροφοδοτούν ταυτόχρονα περισσότερα δίκτυα, και αυτό για εμάς είναι μια χαρά. Τα δεδομένα ανήκουν σε όποιον τα λαμβάνει, και μία κεραία μπορεί να βοηθά όσους χάρτες θέλει ο κάτοχός της.

Ένας συνηθισμένος σταθμός συνεισφέρει μερικές εκατοντάδες χιλιάδες θέσεις τη μέρα, ο πιο πολυάσχολος σχεδόν εννέα εκατομμύρια. Σε bytes είναι λίγα: συνήθως μερικές δεκάδες megabytes τη μέρα, λίγο πάνω από ένα gigabyte για τους πιο πολυάσχολους σταθμούς σε πυκνό εναέριο χώρο.

Ακόμη και ένας ανώνυμος δέκτης παίρνει θέση στον χάρτη του δικτύου, αν συμμετέχει στον υπολογισμό των θέσεων των σιωπηλών αεροσκαφών. Σχεδιάζεται με πιο αχνό χρώμα, μόνο με ακρίβεια κελιού 25 χιλιομέτρων, και δεν του αποδίδουμε ποτέ εμβέλεια ή βαθμολογία, γιατί δεν τις έχουμε μετρήσει ποτέ.

Ένα ρεκόρ που δεν ήταν

Τον Σεπτέμβριο ένας σταθμός κοντά στην Πράγα έφτασε ξαφνικά τα 822 χιλιόμετρα. Δεν είχε αποκτήσει καλύτερη κεραία. Είχε ακούσει ένα αεροσκάφος του οποίου η δορυφορική πλοήγηση δεχόταν παρεμβολές, και το αεροσκάφος εξέπεμπε μια θέση πολύ μακριά, πάνω από την Ουκρανία.

Το αεροσκάφος όμως πρόδωσε τον εαυτό του: δήλωνε ότι δεν εμπιστευόταν ούτε το ίδιο αυτή τη θέση. Από τότε, μια θέση που δεν την εμπιστεύεται ούτε το ίδιο το αεροσκάφος δεν μετρά πια στην εμβέλεια ενός σταθμού. Κάθε θέση μετρά όμως ακόμη στο πόσα αεροσκάφη άκουσε ένας σταθμός. Η λήψη ήταν αληθινή· μόνο η απόσταση δεν ήταν.

Πάνω από τις μισές θέσεις από το δικό μας δίκτυο προέρχονται από ανθρώπους που δεν ξέρουμε καν το όνομά τους.